Podstawowe definicje finansowe

Finanse to szczególna dziedzina, z którą mamy do czynienia niemal na każdym kroku naszego życia, niezależnie od tego, gdzie mieszkamy i czym zajmujemy się zawodowo. Bardzo często właścicielom małych i średnich firm wydaje się, że wystarczy zatrudnić doświadczoną księgową, która zajmie się wszystkimi kwestiami finansowymi i przygotuje dokumenty. W praktyce okazuje się jednak, że warto znać podstawowe definicje i zagadnienia związane z finansami i bankowością, które pomogą nam zrozumieć wszystkie niejasne dotąd mechanizmy.


Postaramy się zatem wyjaśnić, wszystkie najistotniejsze i najczęściej spotykane pojęcia, z którymi wszyscy mamy na co dzień do czynienia:

RRSO

Pojęcie Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania zostało wprowadzone, aby każdy mógł ocenić i porównać produkty oferowane przez banki. Jest to wskaźnik wyrażony w procentach, który ma za zadanie wyrazić wszystkie koszty (min prowizję, oprocentowanie, odsetki, inne opłaty), które ponosi klient, decydując się na dany kredyt. Stawka RRSO jest zawsze wyrażana w procentach i jest wyliczana indywidualnie dla każdego kredytu. Zgodnie zobowiązującymi przepisami prawa, banki mają obowiązek wyliczać stawkę RRSO, niezależnie od tego, o jaki kredyt klient się ubiega oraz jaka jest jego wysokość. Biorąc pod uwagę stawkę RRSO przedsiębiorcy szukający kredytu na start lub kredytu dla funkcjonującej już firmy mogą porównać oferty różnych banków i wybrać tę, która oferuje najbardziej preferencyjne warunki.

Aktywa

Aktywa to ogół składników majątkowych, znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej lub firmy. Można więc powiedzieć, że w praktyce aktywa co cały majątek rzeczywisty firmy, min środki pieniężne, środki trwałe nieruchomości itp. Cytując ustawę z dn. 29.09.1994 roku o rachunkowości (Dz. U. Z 18.12.2000r.): „są to wszystkie zasoby majątkowe o wiarygodnie określonej wartości, które spowodują w przyszłości wpływ do jednostki korzyści ekonomicznych”. Mianem aktyw trwałych określa się natomiast część aktywów, które są zaangażowane w danej jednostce długoterminowo, co najmniej przez okres dłuższy niż jeden rok obrotowy. Należy również rozróżnić pojęcie aktywów finansowych (instrumentów), do których należą wszystkie środki pieniężne, a także należności osób i instytucji będących w posiadaniu firmy. Aktywa finansowe mają szczególne znaczenie dla płynnego funkcjonowania firmy, ponieważ mogą zostać wykorzystane na finansowanie działalności, inwestycje czy na zakup niezbędnych sprzętów. Warto wiedzieć, że aktywa mogą być finansowane kapitałem własnym, kredytem (np. inwestycyjnym lub obrotowym) a także leasingiem.

Cash Flow

Kolejnym pojęciem wartym dokładnego wytłumaczenia jest Cash Flow, czyli rachunek przepływów pieniężnych. Ponieważ Cash Flow obrazuje przepływy pieniężne w przedsiębiorstwie, jest bardzo często uwzględniamy w sprawozdaniach finansowych przedsiębiorstwa oraz w biznesplanach. Analiza Cash Flow pozwala zobrazować aktualną sytuację finansową firmy, określić jaką gotówką firma dysponowała w danym okresie, a także pokazać, jak wyglądała działalność operacyjna, inwestycyjna i finansowa przedsiębiorstwa. Wykorzystując Cash Flow przepływy pieniężne mogą zostać zobrazowane w podziale na trzy grupy:

  • Przepływy z działalności operacyjnej – Przepływy pieniężne związane z kluczową działalnością przedsiębiorstwa: np. przychody ze sprzedaży, koszty eksploatacyjne, wynagrodzenia dla pracowników
  • Przepływy z działalności inwestycyjnej – Przepływy pieniężne związane z zakupem bądź sprzedażą aktywów trwałych, np. nieruchomości, maszyn, samochodów.
  • Przepływy z działalności finansowej – Środki finansowe pozyskiwane lub wydawane na zewnątrz, np. zaciągnięcie kredytu, spłata odsetek od kredytów, emisja obligacji

Kredyt

W świetle prawa kredyt jest umową zawartą w formie pisemnej pomiędzy bankiem a kredytobiorcą. Bank zobowiązuje się udostępnić umówioną sumę pieniędzy, natomiast kredytobiorca zobowiązuje się wykorzystać otrzymane środki w sposób zapisany w umowie, zwrócić kwotę kredytu, a także opłacić koszty dodatkowe oraz odsetki.
Kredyty dzielą się ze względu na klientów, którzy z nich korzystają: kredyty dla osób fizycznych oraz dla podmiotów gospodarczych. Obecnie, w zależności od celu kredytowego, banki udzielają różnego rodzaju kredytów np.: kredyt na start, kredyt dla nowych firm, na działalność gospodarczą, inwestycyjny, lub np. obrotowy.
Ponadto kredyty mogą być podzielone na nieodnawialne i odnawialne.

Rating kredytowy

Rating to pojęcie wywodzące się z j. angielskiego, które oznacza ocenę, wskaźnik lub wartość. Rating kredytowy oznacza ocenę ryzyka kredytowego klienta lub proces wystawiania wspomnianej oceny. Dzięki ratingowi można lepiej ocenić kondycję firmy, instytucji, a nawet kraju, który ubiega się o przyznanie kredytu. Zazwyczaj rating jest dokonywany przez zewnętrzną instytucję (tzw. agencję ratingową), dzięki czemu ma charakter publiczny, lub przez instytucję finansową (bank), przez co nabiera charakteru poufnego.
Rating oceniany wyrażany jest w skali cen wyrażonych literami, gdzie litera A jest najwyższą możliwą oceną.
Zapotrzebowanie na wydawanie ocen ratingowych rośnie wraz z rozwojem rynku kapitałowego.

Pożyczka

Bardzo często pojęcie kredytu stosowane jest zamiennie z pojęciem pożyczka. Pamiętajmy, że są to dwa różne procesy, które znacznie się od siebie różnią.
Pożyczka jest umową polegającą na zgodnym oświadczeniu woli stron, w tym dającego i otrzymującego pożyczkę. Umowa pożyczki może być zawarta w dowolnej formie, nie tylko pisemnej, lecz także ustnej lub w formie aktu notarialnego, jednak pisemna forma, zgodnie z ustawą powinna być stosowana dla wszystkich pożyczek, których kwota przekracza 500zł.
Umowa pożyczki może mieć dwie formy

  • Nieodpłatną – należy oddać dokładnie to, co zostało pożyczone
  • Odpłatną – Oprócz pożyczonej kwoty, należy jeszcze zwrócić wysokość

ustalonych odsetek lub udział w zysku
Pożyczki, w przeciwieństwie do kredytów mogą być udzielane na dowolny cel. Niezależnie od tego, czy jest to pożyczka konsumencka, czy np. dla nowych firm, pożyczkodawca nie może kontrolować sposobu jej wykorzystania.

Poręczenie

Poręczenie jest formą umowy, w której poręczyciel pisemnie zobowiązuje się do wykonania zobowiązania dłużnika, w sytuacji, gdy ten nie będzie go wykonywał. Poręczenie jest jedną z dostępnych form zabezpieczenia spłaty zadłużenia lub zobowiązania. Najczęściej poręczenia, tak jak inne rodzaje zabezpieczeń (np. hipoteka, weksel) stanowią zabezpieczenie kredytu. Taka forma zabezpieczenia jest szczególnie często wykorzystywana podczas udzielania kredytów dla firm, dla których poręczenie jest najlepszym zabezpieczeniem.
W umowie poręczenia zawsze należy dokładnie sprecyzować poziom skalę odpowiedzialności poręczyciela oraz jego zobowiązania. Istnieją umowy, w których poręczyciel jest na równi z kredytobiorcą, przez co spoczywa na nim obowiązek uregulowania spłaty kapitału, odsetek oraz wszystkich dodatkowych opłat.

Ryzyko

W bankowości termin ryzyko oznacza niebezpieczeństwo, iż określone w umowie zobowiązania, które zostały nałożone na kredytobiorcę, nie zostaną wykonane. Ryzyko kredytowe to zagrożenie dla banku, że płatności nie zostaną uregulowane w terminie, przez co jego płynność finansowa może zostać zachwiana.
Stopień ryzyka kredytowego ma bezpośredni wpływ na marżę banku oraz na koszty udzielanego kredytu. Banki przed udzieleniem kredytu dokładnie sprawdzają zdolność finansową pożyczkobiorcy oraz określają stopień ryzyka kredytowego. Jeśli podmiot udzielający się o kredyt działa w branży narażonej na duże straty lub niestabilność oraz w przeszłości miał problemy z terminową spłatą zobowiązań, ryzyko kredytowe zwiększa się, w konsekwencji czego koszty kredytu rosną.
Zabezpieczenie kredytu

Zabezpieczenie kredytu jest mechanizmem, którego celem jest możliwość dochodzenia roszczeń lub odzyskanie wartości udzielonego kredytu. Niemal w każdej sytuacji podstawową formą zapewnienia spłaty zobowiązania jest zdolność kredytowa, jednak w wielu przypadkach stosuje się zabezpieczenie kredytu, które staje się dodatkową gwarancją spłaty oraz ułatwia przyznanie wnioskowanej kwoty. Wyróżnia się dwa rodzaje zabezpieczeń kredytu:

  • Osobiste: weksel własny, poręczenie wekslowe, gwarancja bankowa
  • Rzeczowe: hipoteka, zastaw, kaucja, ubezpieczenie kredytu

Zazwyczaj zabezpieczenie kredytu ustalane jest przed podpisaniem umowy, jednak zdarzają się sytuacje, w których banki występują o dodatkowe zabezpieczenie w trakcie kredytowania.

Weksel

Weksel jest rodzajem papieru wartościowego, który jest bezwarunkowym przyrzeczeniem wystawcy do uregulowania zobowiązania i zapłacenia określonej sumy pieniędzy osobie trzeciej.
Jest to tzw. „bezwarunkowe zobowiązanie”, co oznacza, że weksel nie jest powiązany z innymi umowami i zobowiązaniami, a zapłata sumy określonej na wekslu nie może być uzależniona od innych zobowiązań.
Prawo wekslowe wyróżnia dwa rodzaje weksli:

  • Weksel własny (tzw. prosty)
  • Weksel trasowany (tzw. Przekazowy lub ciągniony)

Szczególnym rodzajem weksla jest weksel in blanco, który nie jest do końca uzupełniony lub nie posiada wszystkich elementów określonych w ustawie wekslowej. . Dłużnik składa podpis na nieuzupełnionym dokumencie, a jego treść zostaje uzupełniona w późniejszym czasie. Taki rodzaj weksli jest wykorzystywany do uzyskania tytułu wykonawczego przeciwko dłużnikowi lub staje się przedmiotem obrotu. Dokumentem określającym warunki wypełnienia weksla jest deklaracja wekslowa, która zawiera datę i miejsce jej sporządzenia, wskazuje strony porozumienia, a także umowę, z którą związany jest weksel in blanco. Ponadto deklaracja dokładnie określa, kiedy wierzyciel może wypełnić weksel